23 OCAK 2009 CUMA

Deniz Gökçe deniz.gokce@aksam.com.tr

Bizi çok etkilemişti, öldü!

Türkiye ilk ciddi özelleştirme kararını 1950'li yılların başında almış, ancak İngiltere'de 1980'li yılların başında hızla yapılan özelleştirme uygulamalarının başarısı görülene kadar da, özelleştirmeye cüret edememişti. 2001 krizi sonrası Türkiye'sinde, biraz mecburiyetten biraz da teorik nedenlerle özelleştirme gündeme geldi.

İngiltere'deki özelleştirmelerin teorisyeni iktisatçı Alan Walters 2009 başında vefat etti, aramızdan ayrıldı. Bizim ekonomi medyası onu pek hatırlamadı. Halbuki Büyük Britanya’da özelleştirmeler siyasetçi M.Thatcher döneminde yapılmıştı ama, işin esas arka plandaki önemli ekonomik teorisyeni Alan Walters idi. Başbakan Thatcher'in ekonomi gurusu olarak 'Sir' unvanı da verilen Alan Walters, Thatcher’e çok yakındı ve onu çok etkilemişti. Bayan Thatcher'ın sözleriyle, 'Alan Walters bir Başbakanın çalışabileceği en iyi ekonomi danışmanıydı: Radikal, korkusuz, ısrarlı ve yaratıcı. Büyük bir kamu hizmetkarı, benim için de en iyi arkadaştı!'
1926 yılında Leicester'de doğan Walters komünist bir babanın oğluydu. Babası bir kamyonet ile seyyar bakkallık yaparak hayatını kazanıyordu. 15 yaşında okulu terk ederek çalışmaya başladı. 2. Dünya Savaşı'na er olarak katıldı. Savaştan sonra, gençlerin üniversiteye girmelerinin kolaylaştırılmasından faydalanarak Leicester Üniversitesi'nde İstatistik okudu, sonra da Oxford Üniversitesi Nuffield College'e devam ederek Ekonomi bölümünden yüksek lisans diploması aldı. 1951 yılında Birmingham Üniversitesi'nde İstatistik dersleri vermeye başladı. 1960 yılında da aynı üniversitede İstatistik ve Ekonometri profesörü oldu.
Walters paranın ekonomik etkinlik için 'oldukça önemli' olduğunu tartışan ilk ve önemli İngiliz iktisatçılarından da birisiydi. Daha 1960’lı yıllarda politikacıların enflasyonla mücadele etmek istiyorlarsa ekonomideki para arzını kontrol etmeleri gerekliliğini savunuyordu. Bu anlayış 1970'li yıllardaki 'Büyük Enflasyon' sırasında oldukça yaygınlaştı.

Walters 1967-1976 yılları arasında London School of Economics'de profesör olarak çalıştıktan sonra, Dünya Bankası'nda ekonomi danışmanı ve John Hopkins Üniversitesi Ekonomi Bölümü'nde profesör olarak görev aldı.
1981 yılında Margaret Thatcher'e ekonomi danışmanı oldu. O yıl hazırlanan bütçede, resesyona rağmen, ilginç bir yaklaşımla vergilerin artırılmasını önerdi. Uygulanan bu bütçe politikası çok fazla eleştiri aldı, 364 önemli ekonomist The Times'ta hükümetin vergi politikasını sorguladı. Ancak sonraları bu uygulamanın 1990'lı yıllardaki sürdürülebilir ekonomik büyümenin yolunu açtığı kabul edildi. 1983 yılında danışmanlıktan ayrılarak ABD'de American Enterprise Institute'a katıldı. 1989 yılında beş aylık bir süre için yeniden Thatcher'a danışmanlık yaptı.

1983 yılında 'Sir' unvanı verilen Alan Walters, Britanya siyasal tarihinin en etkili akademik danışmanlarından biriydi. Walters kendini tarif ederken, pek fazla sağ kanatta olmadığını, serbest pazara ve 'hafif' bir hükümet egemenliğine inanan bir Manchester liberali olduğunu söylerdi. Taviz vermeyen aydın dürüstlüğü ile düşüncelerini açıklaması onu, Thatcher döneminin üzerinde çok tartışılan önemli bir şahsiyeti haline getirmişti.
Aslında daha 1970'li yıllarda Başbakan Edward Heath'e kısa bir süre için yaptığı danışmanlık onun akademik hayattan hükümet danışmanlığına geçişinin başlangıcıydı. Bu dönemle ilgili olarak 1972 yılında yayınladığı bir broşürde Heath'e, parasal genişlemenin zararları konusunda, yaptığı ikazları anlatıyordu. Gerçekten de iki yıl sonra Britanya % 15'e varan bir enflasyonla karşılaşmıştı.

Alan Walters ile Thatcher'in Hazine Bakanı Lawson'un 1989 yılındaki çekişmesi, Britanya siyasal ekonomi tarihinde önemli bir yer tutar. Lawson, Britanya'nın ERM (European Exchange Rate), kısaca Avrupa Para Birliği'ne katılmasını savunurken, Walters bu uygulamanın en sert karşıtıydı. Walters sabit döviz kuruna taraftar değildi ve 1989 yılı ekim ayında Lawson tarafından faizlerin % 15'e yükseltilmesine, bu hareketin gereksiz bir resesyona sebep olacağı teziyle, karşı gelince, Lawson, Walters'in Başbakan Danışmanlığı'ndan ayrılmasını istedi. Ancak olay tam tersi yönde gelişti ve Thatcher tarafından isteği reddedilince kendisi görevinden ayrılmak zorunda kaldı. Bu olaydan birkaç saat sonra da Walters danışmanlıktan ayrıldı. 1990 yılında yayınladığı 'Sterling and Danger' (Sterling ve Tehlike) adlı kitabıyla, 'Avrupa Para Birimi'ne karşı geldi. Bugün İngiltere euro tek para sistemi dışında ve bunu sağlayan Walters!

Alan Walters, serbest pazar ekonomisi ekolünün en sert taraftarlarından bir tanesiydi. Daha 1952 yılında, yeni yapılan yollardan geçiş ücreti alınmasını savunuyordu. 1968 yılında 'Economics of Road User Charges' (Yol Kullanımının Ücretlendirilmesinin Ekonomisi) kitabı yayınlandı. 1974 yılında yayınlanan 'Noise and Prices' (Gürültü ve Fiyatlar) adlı kitabı gürültü kirlenmesinden uzak yaşamanın ekonomisi üzerineydi. 1978 yılında Richard Layard ile birlikte yazdığı 'Microeconomic Theory' (Mikroekonomi Teorisi) kitabı öğrenciler için bugün de önemini korumaktadır. 1994 yılında da IMF ve Dünya Bankası'nın lağvedilmesi gerektiğini güçlü şekilde öne sürdü.

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.